وَ لَوْ عَلِمَ اللَّهُ و اگر دانستى خداى فِيهِمْ خَيْراً در ايشان نيكوئى كه انتفاع است بآيات قرآنى لَأَسْمَعَهُمْ هر آئينه شنوانيدى ايشان را يعنى توفيق شنيدن نافع دادى وَ لَوْ أَسْمَعَهُمْ و اگر بشنوانيدى ايشان را و تصديق كردندى لَتَوَلَّوْا هر آئينه برگشتندى از ايمان وَ هُمْ مُعْرِضُونَ و ايشان اعراض‌كنندگان‌اند از قبول حق قولى آنست كه كفار مكه مىگفتند اى محمد ص براى ما زنده گردان قصى ابن كلاب را كه مرد مبارك بود تا بر صدق تو گواهى دهد و به تو ايمان آرد حق سبحانه مىفرمايد كه اگر خداى بشنواند ايشان را كلام قصى هم ايمان نمىآرند يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اى گروه مؤمنان اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ اجابت كنيد مر خداى را وَ لِلرَّسُولِ و مر فرستاده او را إِذا دَعاكُمْ چون بخواند شما را رسول لِما يُحْيِيكُمْ به آن چيزى كه شما را زنده گرداند يعنى علوم دينيه كه حيات دل ازو است يا عقايد صحيفه و اعمال فاضله كه مورث حيات ابديه است در نعيم مقيم يا جهاد كه سبب بقاى شماست كه اگر ترك كنيد دشمن غلبه كرده شما را هلاك كند يا شهادت كه حياتيست نزديك حق سبحانه و تعالى يا قرآن كه محيى قلوب مؤمنانست وَ اعْلَمُوا و بدانيد أَنَّ اللَّهَ آن را كه خداى يَحُولُ جدا كند بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ ميان مرد و دل او صاحب انوار فرموده كه تمثيل است مر غايت قرب حق را به بنده و تنبيه بر آنكه حق سبحانه مطلع است بر مكنونات دلها و گفته‌اند كه تصوير تملك حق است مر دل بنده را در فسخ عزائم و نقض همم يا حثّست بر مبادرت به تصفيه دل و خلوص آن پيش از آنكه جدا كند حق سبحانه ميان مرد و دل او بموت و فرصت عمل فوت گردد و گفته‌اند جدائى افگند ميان بنده و مراد او يا آنكه خدا مقلب القلوب است تصرف كند در دل بنده چنان كه خواهد در كشف الاسرار فرموده كه علماء دل را يابند طوبى لمن كان له قلب اشارت بر ان است و عرفا دل را گم كنند يحول بين المرء و قلبه عبارت از آنست در هدايت از دل ناچارست و در نهايت دل حجاب ديدارست بيت زان پيش همين ديدمش اندر دل خويش * دل نيز حجاب بود برداشت ز پيش وَ أَنَّهُ و آن را نيز بدانيد كه شما إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ بسوى او محشور خواهيد شد و مجازات عمل بشما خواهد فرمود وَ اتَّقُوا و بپرهيزيد فِتْنَةً از گناهى كه اگر برسد عقوبت آن لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا نرسد به كسانى كه ستم كردند مِنْكُمْ خَاصَّةً از شما خاصّة يعنى مخصوص بديشان نبود بلكه عام باشد و به ظالم و غير ظالم اثر آن فتنه برسد و آن بوقت افتراق كلمه است و ظهور بدعتها و مداهنت در امر معروف و نهى از منكر و تكاسل در جهاد وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ و بدانيد آنكه خداى چون عقوبت كند شَدِيدُ الْعِقابِ سخت عقوبت است به كسى كه ضرر ظلم او متعدى به غير باشد وَ اذْكُرُوا و ياد كنيد اى مهاجران إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ آن را كه شما اندك بوديد مُسْتَضْعَفُونَ بيچارگان فِي الْأَرْضِ در زمين مكه پيش از هجرت تَخافُونَ مىترسيديد أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ از آنكه بربايند شما را كفّار قريش يا بيم داشتيد كه از مكه بيرون آيند مشركان عرب بر شما تاختن آرند فَآواكُمْ پس جاى داد شما را خداى در مدينه وَ أَيَّدَكُمْ و تقويت كرد شما را بِنَصْرِهِ به يارى دادن خود يا به مظاهرت انصار يا بامداد ملائكه در بدر وَ رَزَقَكُمْ و روزى داد شما را مِنَ الطَّيِّباتِ از غنائم پاكيزه كه بر امم پيشين حلال نبود لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ تا شايد كه شما سپاس‌دارى كنيد بر اين نعمتها امام ثعلبى رح فرموده كه بعضى از صحابه رض سخنان از پيغمبر ص مىشنيدند و در افشاى آن مىكوشيدند و منافقان بر آن اطلاع يافته خبر به مشركان مىرسانيدند حق سبحانه آيت فرستاد .